sobota, 31 marca 2012

Drzewa

Ale w lesie Jason Taylor nie udaje. Ścięgna gałęzi, kościste korzenie, ścieżki, które jakby nie istnieją (...), cisza wśród ptasich skrzyde i łamanych patyków, zębate orlice, przeróżne miejsca, jakie można odkryć tylko w pojedynkę. Czas w lesie jest starszy niż w zegarach – i prawdziwszy. W lesie szaleją Duchy Niebyłego, sklepy z papeterią i pogmatwane gwiazdy. W lesie nie potrzeba płotów ani granic. S t a n o w i  je sam las. „Nie bój się. W ciemności widać lepiej”. Chciałbym zajmować się drzewami. Druidzi dawno wymarli, a leśnicy wciąż istnieją. Zostać leśnikiem we Francji. Bo które drzewo obchodzi, że człowiek nie umie się wygadać?
D. Mitchell, Konstelacje, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2007.

Kto doznał od ludzi wiele złego czy dobrego, co jest czasem na równi męczące jedno jak i drugie, ten zrozumie znaczenie wspaniałej obojętności drzew, tych jednostek bez ujemnych czy dodatnich zamiarów, tego jedynego na świecie bezpiecznego tłumu.
Przesuwamy się wśród tych pięknych prostaków, spoczywamy w ich cieniu błogim.
Ramiona ich nie zatrzymują nas, nie mają oczu, aby nas śledzić i sądzić naszą urodę, ani serc, aby nas kochać lub nienawidzić.
M. Pawlikowska-Jasnorzewska, Pocałunki, Agencja Wydawnicza AD OCULOS, Warszawa - Rzeszów 2008.

Źródło

sobota, 3 marca 2012

Słowa wyczekiwane

Julia, moja (...) siostra, tak świetnie umie się nabijać z taty. I on to uwielbia. I Julia umie rozweselić mamę gadaniem o byle czym. Ale już w jesieni wybywa na uczelnię. Tak że zostaniemy we trójkę. Ja to nigdy nie wiem, jak to czy śmo powiedzieć, nie to, co Julia. – Jąkała zazwyczaj tak się denerwuje, że nie ma głowy do tego, by się nad sobą rozczulać, tym razem jednak poczułem dwa, trzy ukłucia żalu nad swym losem. – Nigdy mi się nie udaje wyrazić tego, co bym chciał.
David Mitchell, Konstelacje, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2007.

Trochę jak Ania Shirley i jej cudowna umiejętność mówienia ludziom dokładnie tego, co chcieliby w danym momencie usłyszeć. Też zazdroszczę tym, którzy ją posiadają. I też się dziś czuję trochę jak Jason Taylor – znowu! – ze swoim kompleksem wobec siostry.

Dobrze, że chociaż kos tak ładnie treluje pod wieczór.

czwartek, 1 marca 2012

Czekając aż wiosna sypnie obrazami

Nie lubię zimy, bo skrywa przed moimi oczami wszystko, co ładne i zachwycające. Rośliny zamierają, zwierzęta kulą się w głębi swych norek, podobnie zresztą jak ludzie – widzę na ulicy panie domu, staruszków, młode mamy i ich wózki wypełnione rozkosznie omotaną sweterkami, kurteczkami i szaliczkami zawartością, wszystkich pędzących przed siebie z myślą o zaciszu mieszkania, ciepłym kaloryferze, gorącej herbatce, umykających mi, chowających swoje życia gdzieś głęboko pod płaszczami. Może właśnie taki szary i zimowy świat powinien być najlepszą areną dla wyobraźni. Ale ja nie potrafię tworzyć z niczego, potrzebuję życia, kolorów, gorącej, tętniącej fali, robaczków pełznących po balustradzie, pszczół i trzmieli buczących wśród kwiatów, ciem trzepoczących w klatce z moich dłoni, małych chłopców biegających po boisku za oknem w za dużych koszulkach i spodenkach, roześmianych staruszków śpiewających fałszywie na ulicy przy dźwiękach akordeonu. Długich spacerów, z których wracam obładowana naręczami obrazów gotowych do spisania. Słońca! Wiosny!

Zdarzają się co prawda namiastki. Odważnie ignorując swoje niepoprawne zmarzluchostwo wybrałam się na krótki spacer w rodzinnym moim mieście. Nastały nieco cieplejsze dni, więc w gładkiej tafli lodu pokrywającej jeszcze niedawno całą rzekę pojawiły się mokre dziury, bajorka oblegane przez kaczki. Dwa takie osobniki, ona i on, usadowiły się właśnie na samym brzegu, i kiedy zatrzymałam się, zaczęły na mnie łypać z nadzieją na jedzonko. Odpowiedziałam przepraszającym spojrzeniem, bo nie miałam nic, ale nie zrażone tym zaczęły się gramolić ku mnie po zboczu, przez głęboką zaspę, grzęznąc w śniegu. Zatrzymały się w połowie drogi. Znów - spojrzenie, i moja milcząca odpowiedź, i wreszcie zrozumiały. Podreptały smętnie w miejscu i odleciały, szukać szczęścia gdzie indziej. Cudowne, biedne stworzonka, braciszkowie zimowej niedoli.

Nie wiem, czy to też przez zimę, ale ostatnio bardziej niż kiedykolwiek nie lubię być sama. Dotychczas chwile samotności mnie cieszyły – nikt nie wdziera się brutalnie w moje rytuały, nie psuje ustalonego porządku, nie mąci rozkosznej ciszy. A teraz ta cisza stała się agresywna. Odmierzam czas spotkaniami z Moim. Chwytam majaczące na horyzoncie okazje do spotkania się z nim, łączę się z nimi niewidzialnym sznureczkiem i wlokę się przez kolejne dni, boleśnie, jak po kamienistej drodze, każda samotna sekunda mnie uwiera. Źle mi, ale nie mówię, bo ileż można, kto by chciał tyle tego słuchać? I gnije to we mnie „jak spleśniałe kartofle w worku”, jak u małego jąkającego się bohatera Mitchellowskich Konstelacji.

niedziela, 1 stycznia 2012

Krwawa chusteczka żurnalowego eleganta

Z rozciętego brzucha wystawały jej płuca i wątroba, jak chusteczka z kieszonki żurnalowego eleganta. (...) Jak ze ściennego zegara wyjąłem ten piękny mięsisty mechanizm owczych wnętrzności, położyłem na stole podroby, kryza krtani skrzyła się jak chalcedonowe pierścienie, wątroba w cudownym fioletowym kolorze kardynalskiego kapelusza poddawała się pod palcami, płuca w świetle jarzeniówek zaróżowiły się jak zwiastujące deszcz baranki po zachodzie słońca, na lekko zamarzniętym łoju tworzyły się prześliczne białe chmurki płynące po niebiosach stołu oraz chmurki na zimowym niebie, chmury pełne śnieżyc i pluchy, na tym łoju zmierzwionym jak łąka w kretowiskach, jak pełny załamań i wcięć ludzki mózg... „Jutro zrobimy z tego gulasz na dziko, dodamy ozorek...”, powiedziałem, odcinając głowę z niebieskimi oczyma i wyciekłą z nozdrzy galaretą piękną jak Gele Royal...
Bohumil Hrabal, Święto przebiśniegu, wyd. Świat Literacki, Warszawa 2008.


Znajdźcie mi drugiego, który tak pięknie pisałby o owczych wnętrznościach! Kolejne spotkanie z Hrabalem i kolejne fajerwerki, zachwyt niewypowiedziany, rozmarzenie i oderwanie od rzeczywistości.

niedziela, 18 grudnia 2011

O innym miasteczku, w którym czas się zatrzymał

Najpiękniejszym i najbardziej przeze mnie ukochanym miastem będzie dla mnie zawsze mój rodzinny Rzeszów, ale przyznać muszę, że w ciągu pięciu lat mieszkania i studiowania w Krakowie z tym miejscem też zdążyłam się zżyć. Mimo swojego ogromu, ruchliwości i zatłoczenia nie jest tak daleki od mojego ideału – miasta tchnącego jeszcze przeszłością, malowniczego, refleksyjnego, trochę zamkniętego w sobie. Jak to było u Umberto Eco – miasta zbudowanego, pomyślanego, zaprojektowanego aby patrzeć na nie o zmierzchu. Dlatego z dużym zainteresowaniem wyłapuję wzmianki o nim, wyławiam niczym kandyzowane wisienki ukryte między warstwami tortu czekoladowego.

Kraków, który w 1918 roku przywitał niepodległość z nadzieją i zaangażowaniem nie mniejszym niż Warszawa, w dwudziestoleciu międzywojennym stopniowo tracił na znaczeniu. Być może sam klimat miasta, „mało podniecający, łagodny, usposabiający do beztroski i marzeń”, jak wyraził się kiedyś Leon Chwistek, nie współgrał z intensywnością i tempem życia, które narzucały nowe czasy.
Uroczysta inauguracja roku akademickiego, kiedy studenci i profesorowie szli malowniczym pochodem przez Planty, wrosła w krakowski pejzaż. „Szły wszystkie wydziały z rektorem na czele, szli profesorowie jak jakiś żywy obraz Matejki, w powadze niezmiernej, w dostojeństwie, z rektorem, z dziekanami, w togach, w beretach, a pochód otwierali pedele, niosąc prastare, jeszcze z jagiellońskich czasów berła. Był to pochód tak piękny, tak porywający oczy, tak wspaniały w złotych ramach Plant, że zawsze tłumy patrzyły, że dzieci podnoszono na rękach w górę, by zapamiętały sobie ten obraz” – pisał Zygmunt Nowakowski w swoich wspomnieniach o międzywojennym Krakowie.
Dla przyjezdnych Kraków pozostał miastem przeszłości, w którym tradycja i historia znaczyły więcej niż zmiany, jakie niosła ze sobą teraźniejszość. Robił wrażenie pełnego poezji, zaczarowanego miejsca, gdzie zatrzymał się czas. Nieraz – mimo upływu zdarzeń i lat – postrzegano miasto tak jak Joseph Conrad, który odwiedził je latem 1914 roku, w przededniu wybuchu pierwszej wojny światowej: „Niejasne podejrzenie niezmienności rzeczy narzucało się moim zmysłom już w czasie szybkiego przejazdu z dworca kolejowego (...). Ogromny w swej pustce Rynek nalany był po brzegi blaskiem księżyca. Girlanda świateł u dołu kaienic zdawała się płonąć na dnie niebieskiego stawu. (...) Pryzmy kocich łbów czerniały złowieszczo jak czuby skał podwodnych na srebrzystym morzu”.
W owym latach, gdy zanikała już instytucja salonów towarzyskich, salonem Krakowa – ulubionym miejscem spotkań – pozostał Rynek. Tam w pogodne dni karmiono zawsze obecne gołębie, prowadzono długie, niespieszne dysputy; w ich tle rozbrzmiewały dźwięki dzwonów któregoś ze stu kościołów Śródmieścia. Krakowianie wiedzieli, że właśnie na Rynku najłatwiej znaleźć znajomych, których gdzie indziej szukaliby bezskutecznie. W okolicznych kawiarniach, jak niegdyś, „dawny intelektualny Kraków rozsiadał się od wczesnych godzin przedpołudniowych na ploteczki polityczne, miejskie i towarzyskie. Przy czarnej kawie, tzw. >>półczarnej<< lub >>kapucynku<<, Kraków gawędził, plotkował, obmawiał (...)” – pisał Antoni Wasilewski.
Maja i Jan Łozińscy, W przedwojennej Polsce. Życie codzienne i niecodzienne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011.

sobota, 26 listopada 2011

Ekshibicjonistyczne wcielenie Ryszarda Lwie Serce

"Kublaj Chan, Napoleon, Juliusz Cezar i król Ryszard Lewie Serce to wszystko gnojki" – oświadcza jakaś dzielna dusza. Nikt nie dyskutuje z tym twierdzeniem, a protesty ze strony obrażonych są mało prawdopodobne. Nieśmiertelna dusza Kublaj Chana zamieszkuje teraz potulne ciało żony weterynarza w stolicy Peru, Limie. Nieśmiertelna dusza Bonapartego wygląda z rozgrzanego i odkarmionego ciała czternastoletniego syna przystaniowego z Cotuit w stanie Massachusetts. Duch wielkiego Cezara robi co może w syfilitycznym ciałku owdowiałej Pigmejki z Andamanów. Ryszard Lwie Serce nie po raz pierwszy w swoich wędrówkach został uwięziony, tym razem w ciele Coacha Letzingera, żałosnego ekshibicjonisty i nieetatowego współpracownika zakładu oczyszczenia miasta z Rosewater w Indianie. Coach, z nieszczęsnym królem Ryszardem w środku, trzy albo cztery razy do roku udaje się autobusem linii Greyhound do Indianapolis, ubrany na tę podróż w buty, skarpetki, podwiązki, płaszcz deszczowy i chromowany gwizdek zawieszony na szyi. Po przyjeździe do Indianapolis Coach idzie prosto do stoiska ze srebrami w jednym z wielkich domów towarowych, gdzie jest zawsze pełno młodych kobiet wybierających przed ślubem nakrycia stołowe. Coach gwiżdże, wszystkie dziewczęta odwracają się w jego stronę, Coach rozchyla poły płaszcza, otula się nim z powrotem i goni jak diabli, aby zdążyć na powrotny autobus do Rosewater.
Kurt Vonnegut, Niech pana Bóg błogosławi, panie Rosewater, wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1976.

Abstrahując zupełnie od mojego stanu ducha czy aktualnego spojrzenia na świat – ten cytat znalazł się tu po prostu, bo doszłam do wniosku, że specyficzny humor Vonneguta to rzecz godna utrwalenia. (To w końcu rupieciarnia, nieprawdaż?) A ten kawałek to chyba dość reprezentatywna próbka. Dla niektórych – na smaczek, dla innych – ku przestrodze. Bo na pewno Vonnegut nie jest dla wszystkich. Smacznego (mam nadzieję)!

poniedziałek, 21 listopada 2011

(Bez)użyteczność urody

Zdumiewające, jak zupełne bywa złudzenie, że piękno jest dobrem. Ładna kobieta mówi głupstwa, my słuchamy i nie dostrzegamy głupoty, lecz mądrość. Mówi i robi rzeczy obrzydliwe, a my widzimy w nich coś miłego. A kiedy nie mówi ani głupstw, ani rzeczy obrzydliwych, a jest przy tym ładna, wówczas nabieramy przekonania, że jest niezwykle mądra i moralna. (...) Ona wie, że my, mężczyźni, wciąż łżemy o wzniosłych uczuciach, a potrzeba nam tylko ciała i dlatego wybaczymy wszelkie paskudztwa, ale nie wybaczymy brzydkiego, niegustownego stroju.
Lew Tołstoj, Sonata Kreutzerowska, wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1987.

Czyżby, Pozdnyszewie drogi? Żeby to było takie proste!